آموزش قرائت

تفسیر قرآن

ترجمه قرآن

متن قرآن

ندای قرآن

یوم یا ایام؟

خداوند ، وقتی در قرآن از هلاکت قوم عاد سخن به میان می آورد ،در باره مدت زمان هلاکت آن قوم دو تعبیر مختلف دارد

در یک آیه ، هلاکت آن ها را در یک روز می داند

إِنَّا أَرْسَلْنَا عَلَيْهِمْ رِيحًا صَرْصَرًا فِي يَوْمِ نَحْسٍ مُّسْتَمِرٍّ .[۱]

ولی در دو آیه دیگر هلاکت آن ها را در چند روز می داند:

فَأَرْسَلْنَا عَلَيْهِمْ رِيحًا صَرْصَرًا فِي أَيَّامٍ نَّحِسَاتٍ لِّنُذِيقَهُمْ عَذَابَ الْخِزْيِ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَلَعَذَابُ الْآخِرَةِ أَخْزَى وَهُمْ لَا يُنصَرُونَ [۲]

سَخَّرَهَا عَلَيْهِمْ سَبْعَ لَيَالٍ وَثَمَانِيَةَ أَيَّامٍ حُسُومًا فَتَرَى الْقَوْمَ فِيهَا صَرْعَى كَأَنَّهُمْ أَعْجَازُ نَخْلٍ خَاوِيَةٍ  [۳]

همان طور که می بینید طول زمان هلاکت را در یک آیه «چند روز» و در آیه دیگر صریحا «هفت شب و هشت روز » بیان می کند.

جواب شبهه:

جواب اول:

کلمه «یوم» در قرآن به معانی مختلف آمده است و یکی از معانی آن ، مطلق زمان است و برای نمونه آیه ای درباره حضرت یحیی:« وَ سَلَامٌ عَلَيْهِ يَوْمَ وُلِدَ وَ يَوْمَ يَمُوتُ وَ يَوْمَ يُبْعَثُ حَيًّا»‏[۴] که در این آیه به معنی زمان آمده است و روز در مقابل شب معنی نمی دهد.این بیان در آیه اول نیز جاری است آن جا که فرموده:« إِنَّا أَرْسَلْنَا عَلَيْهِمْ رِيحًا صَرْصَرًا فِي يَوْمِ نَحْسٍ مُّسْتَمِرٍّ » .[۵] پس معنی آیه این می شود که عذاب بر قوم عاد در زمانی که نحوست پیاپی و ممتد بود نازل شد که با این بیان آیه اشاره به مدت زمان نزول عذاب را ندارد و آن را آیه دیگر تفسیر می کند که منظور از این زمان ممتد هفت شبو هشت روز بود « سَخَّرَهَا عَلَيْهِمْ سَبْعَ لَيَالٍ وَثَمَانِيَةَ أَيَّامٍ حُسُومًا فَتَرَى الْقَوْمَ فِيهَا صَرْعَى كَأَنَّهُمْ أَعْجَازُ نَخْلٍ خَاوِيَةٍ ». [۶]

برخی از مفسرین هم به این معنا اشاره کرده اند:

الف. فخر الدین رازی در  تفسیر مفاتیح الغیب می نویسد:

«در این آیات مراد از "یوم" وقت و زمان است هم چنان که در سوره مریم آمده است که " يَوْمَ وُلِدْتُ وَ يَوْمَ أَمُوتُ وَ يَوْمَ أُبْعَثُ حَيًّا "[۷]  و عبارت "مستمرّ" در آیه همان معنای "ایام" را می رساند به خاطر این که استمرار از امتداد زمان خبر می دهد و این دو با اختلاف در لفظ یک معنی را می رسانند منتهی در آیه اول حکایت بر طریق اختصار است  ، به همین خاطر زمان را ذکر کرد ولی مقدار آن و وصف آن را ذکر نکرد. »    [۸] .

ب. علامه طباطبایی هم در این باره فرموده اند:

« و مراد از كلمه" يوم" قطعه‏اى از زمان است، نه روز لغوى كه يك هفتم هفته است، چون در جاى ديگر فرموده:" فَأَرْسَلْنا عَلَيْهِمْ رِيحاً صَرْصَراً فِي أَيَّامٍ نَحِساتٍ"[۹]  و باز در جاى ديگر در باره همين قوم فرموده:" سَخَّرَها عَلَيْهِمْ سَبْعَ لَيالٍ وَ ثَمانِيَةَ أَيَّامٍ حُسُوماً"[۱۰] [۱۱]»

ج.  « ملاحويش آل غازى‏» در تفسیر "بیان المعانی" گفته:

«مراد از «فِي يَوْمِ نَحْسٍ مُسْتَمِرٍّ »[۱۲]  مطلق زمان است به خاطر این که در آیه دیگر فرموده «فِي أَيَّامٍ نَحِساتٍ»[۱۳]  و در آیه دیگر فرموده« سَخَّرَها عَلَيْهِمْ سَبْعَ لَيالٍ وَ ثَمانِيَةَ أَيَّامٍ حُسُوماً »[۱۴]»[۱۵].

د. سید علی قرشی در تفسیر احسن الحدیث می نویسد:

« مراد از «يوم» قطعه‏اى از زمان است نه بيست و چهار ساعت چنان كه در جاى ديگر آمده: ... رِيحاً صَرْصَراً فِي أَيَّامٍ نَحِساتٍ [۱۶]و نيز: سَبْعَ لَيالٍ وَ ثَمانِيَةَ أَيَّامٍ [۱۷] [۱۸]».

و.ابو حیان اندلسی در البحر المحیط در تفسیر آیه ۲۹ سوره قمر می نویسد:

«منظور از یوم در آیه روز معین نیست بلکه منظور وقت و زمان است مثل اینکه بگوید"در وقت نحس" و این مطلب را آیه سوره فصلت[۱۹] و سوره الحاقة [۲۰]تأیید می کند مگر این که یوم را روز ایتدای عاب بگیریم که منظور وقت شروع عذاب است که باز هم جمع بین این دو نظر ممکن می باشد»[۲۱]

در نتیجه مراد از یوم به دلالت صفت استمرار در آیه همان هفت شب و هشت روز می باشد.

و دز آیه دوم [۲۲] هم که تعبیر به "ایام" کرده  ، مراد از آن روز در مقابل شب نیست بلکه مراد از آن شبانه روز(مجموع روز و شب) می باشد که وقتی جمع بسته می شود ،چند شبانه روز می شود. هم چنان که در شبهه پیشین گفتیم از جمله نمونه های این استعمال در قرآن این آیه است:« لَقَدْ نَصَرَكُمُ اللَّهُ فِي مَواطِنَ كَثِيرَةٍ وَ يَوْمَ حُنَيْن‏[۲۳]».زیرا منظور از روز حنین روز ها و شب هایی است که این غزوه در آن صورت گرفته است.

جواب دوم:

برخی از مفسرین هم به این شبهه این چنین پاسخ داده اند که:

مراد از "یوم" در آیه اول روز شروع این عذاب بوده و این آیه به مجموع روز های عذاب نظر ندارد.

ابن کثیر در تفسیرش گفته :

«معنی آیه": فِي يَوْمِ نَحْسٍ مُسْتَمِرٍّ " چنین است که خداوند عذاب را در روز نحس بر آنان آغاز کرد و این عذاب ادامه داشت تا هفت شب و هشت روز تا اینکه همه آن قوم را نابود کرد و خواری دنیوی آن ها را متصل به عذاب آخرت نمود ، به همین خاطر خداوند در ادامه آیه فرمود:" لِنُذيقَهُمْ عَذابَ الْخِزْيِ فِي الْحَياةِ الدُّنْيا وَ لَعَذابُ الْآخِرَةِ أَخْزى‏ وَ هُمْ لا يُنْصَرُون‏" [۲۴]»[۲۵].

حاصل این که رابطه این دسته از آیات اجمال و تفصیل است نه تناقض و تقابل.

پی نوشت ها:

[۱] . (سوره قمر آیه ۱۹): ما بر آنها تند بادى سرد، در روزى كه نحوستش مستمر بود، فرستاديم.

[۲] . (سوره فصلت آیه ۱۶): پس بر آنها بادى بسيار سرد و صدادار در روزهاى نحسى فرستاديم تا عذاب خواركننده‏اى در زندگى دنيا به آنها بچشانيم و البته عذاب آخرت خواركننده‏تر است و هرگز آنها (در آن روز) يارى نمى‏شوند.

[۳] . (سوره الحاقة آیه ۷): (بادى كه خداوند) آن را به مدت هفت شب و هشت روز نحس و پى در پى بر آنان مسلط نمود، و (اگر آنجا بودى) آن گروه را بر زمين افتاده مى‏ديدى، گويى تنه‏هاى نخل تو خالى و از جا كنده‏اند.

[۴] .(سوره مریم آیه ۱۵ ): و سلام و ايمنى (از هر ترس و عذاب) بر او باد روزى كه زاده شد، و روزى كه مى‏ميرد و روزى كه زنده برانگيخته مى‏شود.

[۵] . (سوره قمر آیه ۱۹): ما بر آنها تند بادى سرد، در روزى كه نحوستش مستمر بود، فرستاديم.

[۶] . (سوره الحاقة آیه ۷): (بادى كه خداوند) آن را به مدت هفت شب و هشت روز نحس و پى در پى بر آنان مسلط نمود، و (اگر آنجا بودى) آن گروه را بر زمين افتاده مى‏ديدى، گويى تنه‏هاى نخل تو خالى و از جا كنده‏اند.

[۷] . (مريم: ۳۳): و سلام و درود باد بر من روزى كه زاده شدم و روزى كه مى‏ميرم و روزى كه زنده برانگيخته مى‏شوم.

[۸] . تفسير مفاتيح الغيب، ج‏۲۹، ص: ۳۰۴

[۹] . (سوره فصلت آیه ۱۶): پس بر آنها بادى بسيار سرد و صدادار در روزهاى نحسى فرستاديم

[۱۰] . (سوره الحاقة آیه ۷): (بادى كه خداوند) آن را به مدت هفت شب و هشت روز نحس و پى در پى بر آنان مسلط نمود.

[۱۱] . ترجمه الميزان، ج‏۱۹، ص: ۱۱۵

[۱۲] . (سوره قمر آیه ۱۹):ما بر آنها تندبادى سرد در روزى كه نحوستش مستمر بود فرستاديم.

[۱۳] . (سوره فصلت آیه ۱۶): پس بر آنها بادى بسيار سرد و صدادار در روزهاى نحسى فرستاديم.

[۱۴] . (سوره الحاقة آیه ۷): (بادى كه خداوند) آن را به مدت هفت شب و هشت روز نحس و پى در پى بر آنان مسلط نمود،

[۱۵] . بيان المعاني، ج‏۱، ص: ۲۸۶

[۱۶] . فصلت/ ۱۶

[۱۷] .الحاقة آیه ۷.

[۱۸] . تفسير أحسن الحديث، ج‏۱۰، ص: ۴۴۶

[۱۹] . فَأَرْسَلْنا عَلَيْهِمْ رِيحاً صَرْصَراً فِي أَيَّامٍ نَحِسات‏(۱۶)

[۲۰] . سَخَّرَها عَلَيْهِمْ سَبْعَ لَيالٍ وَ ثَمانِيَةَ أَيَّامٍ حُسُوماً(۷)

[۲۱] . البحر المحيط في التفسير، ج‏۱۰، ص:۴۱ و ۴۲.

[۲۲] . سوره الحاقة آیه ۷

[۲۳] .(سوره توبه آیه ۲۵): حقّا كه خداوند شما را در مواضع زيادى يارى نمود و نيز در روز حنين‏.

[۲۴] .(فصلت آیه ۱۶): تا عذاب خواركننده‏اى در زندگى دنيا به آنها بچشانيم و البته عذاب آخرت خواركننده‏تر است و هرگز آنها (در آن روز) يارى نمى‏شوند.

[۲۵] . تفسير القرآن العظيم (ابن كثير)، ج‏۷، ص: ۱۵۵

منابع:

۱.موسوى همدانى سيد محمد باقر، ترجمه تفسير الميزان‏،۵(دفتر انتشارات اسلامى جامعه‏ى مدرسين حوزه علميه قم‏،قم،۱۳۷۴ ش)؛ج ۱۰و ۱۹

۲.فخرالدين رازى ابوعبدالله محمد بن عمر، مفاتيح الغيب‏،۳(دار احياء التراث العربى‏، بیروت،۱۴۲۰ ق)؛ ج ۲۹

۳.ابن كثير دمشقى اسماعيل بن عمرو، تفسير القرآن العظيم( ابن كثير)( محمد حسين شمس الدين‏)،۱(دار الكتب العلمية، منشورات محمدعلى بيضون‏، بیروت،۱۴۱۹ ق)؛ ج ۷

۴.ملاحويش آل غازى عبدالقادر، بيان المعانى‏،۱(مطبعة الترقى‏،دمشق،۱۳۸۲ ق)؛ج ۱

 ۵.ابو خلیل،الدکتور شوقی،اطلس القرآن،۲(دار الفکر المعاصر بیروتو دار الفکر دمشق،۲۰۰۳)؛ص ۲۸ -۳۱ و ۱۲۳.

۶.قرشى ،سيد على اكبر ، تفسير أحسن الحديث،۳(بنياد بعثت‏،تهران،۱۳۷۷ش)؛ج ۱۰

۷.اندلسى ابو حيان محمد بن يوسف‏، البحر المحيط في التفسير (صدقي محمد جميل‏ )،(دار الفکر ، بیروت، ۱۴۲۰ ق‏)؛ج

Copyright 1999-2017 All rights are reserved to Aalulbayt Global Information Center