آموزش قرائت

تفسیر قرآن

ترجمه قرآن

متن قرآن

ندای قرآن

قرآن و حرمت نوشیدن مشروبات الکلی

شبهه

علت حرام بودن مشروبات الكلی چیست؟ مگر در قرآن نگفته كه خاصیت هایی هم دارد؟ خاصیت های آن چیست؟ اگر ضرر دارد چرا غربی ها كه مدام مصرف می كنند مشكلی برایشان پیش نمی آید؟

پاسخ شبهه

شراب در شریعت اسلام به صورت تدریجی حرام گردیده است. با این توضیح كه: از آنجایی كه شراب خواری و میگساری در زمان جاهلیت و قبل از اسلام فوق العاده رواج داشت و به صورت یك بلای عمومی در آمده بود، اسلام نمی خواست بدون رعایت "اصول روانی و اجتماعی"، با این بلا و معضل عمومی به مبارزه برخیزد. زیرا، این گونه مبارزه چه بسا آثار سوئی را به دنبال داشت. بنابراین، از روش تحریم تدریجی برای ریشه كن كردن میگساری كه به صورت یك عادت در رگ و پوست آنها نفوذ كرده بود، استفاده كرد. به این ترتیب كه نخست در برخی از سوره های مكی (سوره هایی كه در مكه مكرمه نازل شده اند)، اشاراتی به زشتی این كار نمود. چنانكه در آیة ۶۷ سوره نحل می فرماید: "از میوه های درخت نخل و انگور، مسكرات و روزی های پاكیزه فراهم می كنید"(۱) كه در اینجا، مسكرات را درست در مقابل روزی های پاك [ رزقاً حسناً ] قرار داده است و آن را یك نوشیدنی ناپاك و آلوده شمرده است.

در مرحله دوم دستور قاطع تری در زمینه منع شراب خواری نازل گشت تا افكار را برای تحریم نهایی آماده تر سازد بدین شكل كه گروهی از اصحاب خدمت پیامبر گرامی اسلام آمدند. عرض كردند: حكم شراب و قمار كه عقل را زایل، و مال را تباه می كند، بیان فرمایید.(۲) در این هنگام آیه ۲۱۹ سورة بقره نازل شد كه می فرماید: «یسْئَلُونَكَ عَنِ الخَمْرِ وَ الْمَیسِرِ قُلْ فیهما اِثْمٌ كَبیرٌ وَ مَنافِعَ لِلنّاسِ وَ اِثْمُهُما اَكْبَرُ مِنْ نَفْعِهِما». یعنی درباره شراب و قمار از تو سؤال می كنند، بگو: در آنها گناه بزرگی است و منافع (از نظر مادی) برای مردم در بر دارند (ولی) گناه آنها از نفع آنها بیشتر است. مراد ازمنافع شراب كه قران بیان كرده است یا منافع مادی است كه احیانا ازطریق فروش شراب حاصل می شود ویامنافع خیالی است كه به خاطر تخدیر حاصل ازمستی شراب وغفلت ازغصه ها واندوه ها به دست می آید یعنی ممكن است شراب منافع وسودی هم داشته باشد ولی این منافع مادی زودگذردر برابر زیان های فوق العاده اخلاقی و اجتماعی و بهداشتی شراب، بسیار نا چیز است.

در مرحله بعد به دنبال آن در آیه ۴۳ سورة نساء، به مسلمانان صریحاً دستور داده شد كه در حال مستی هرگز نماز نخوانند تا بدانند با خدای خود چه می گویند. البته مفهوم این آیه، آن نبود كه در غیر حال نماز، نوشیدن شراب مجاز بود، بلكه برنامه همان برنامه تحریم تدریجی و مرحله به مرحله بود.

و سرانجام با آشنایی مسلمانان به احكام اسلام و آمادگی فكری آنها برای ریشه كن ساختن این مفسده بزرگِ اجتماعی، دستور نهایی، با صراحت كامل و بیان قاطع كه حتی بهانه جویان هم نتوانند به آن ایراد بگیرند، نازل گردید. و آن آیه ۹۰ سورة مائده بود كه می فرماید: «یا اَیهَا الَّذینَ امَنُوا اِنَّما الْخَمْرُ وَ الْمَیسِرُ وَ الْاَنْصابُ و الْاَزْلمُ رِجْسٌ مِنْ عَمَلِ الشَّیطنِ فَاجْتَنِبُوهُ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ» یعنی ای كسانی كه ایمان آورده اید شراب و قمار و بتها و ازلام (كه یك نوع بخت آزمایی بوده)پلیدند و از عمل شیطانند از آنها دوری كنید تا رستگار شوید.

در این آیه با تعبیرات گوناگون ممنوعیت این كار مورد تأكید قرار گرفته است و كمال قاطعیت این تحریم از كلمه فَاجْتَنِبُوهُ معلوم می شود چرا كه اجتناب مفهومی رساتر از نهی دارد. زیرا معنی اجتناب، فاصله گرفتن و نزدیك نشدن است كه به مراتب از جملة "ننوشید" رساتر است.

از آنجا كه قرآن و عترت را نمی توان جدای از یكدیگر تصور نمود شایسته است برخی روایاتی كه در این رابطه به دست ما رسیده را نیز به اختصار بیان نماییم. ریان بن صلت می گوید: از امام رضا(علیه السلام) شنیدم كه می فرمود: «ما بعث الله نبیا قط الا بتحریم الخمر ....» خداوند هرگز پیامبری را مبعوث نساخته مگر به تحریم شراب الكلی.(۳) در روایت دیگری امام صادق علیه السلام فرمودند: «ما بعث الله نبیا قط الا و فی علم الله انه اذا اكمل له دینه كان فیه تحریم الخمر و لم یزل الخمر حراما ...» خداوند هرگز پیامبری را مبعوث نساخت مگر اینكه در علم خدا مقرر بود كه هنگامی كه دین آن پیامبر را كامل كرد, در آن تحریم خمر هم خواهد بود و خمر همواره حرام بود.(۴) «لم یزل» از افعال ناقصه و به معنای استمرار است و این جمله و جمله پیش از آن به روشنی نشان می دهد كه شرب خمر در همه ادیان حرام بوده و انسانها از پیش خود آن را حلال شمرده اند.

ضرر شراب خواری درخروج از حد اعتدال و زایل شدن عقل خلاصه نمی شود واین یكی از حكمت های حكم است، ضررهای بس گرانی كه بر اثر شراب خواری بر روح و جسم انسان وارد می شود، به گونه است كه فغان دانشمندان، روان شناسان و پزشكان جوامع غربی را نیز درآورده است، در این جا نظریه دانشمندان را در مورد زیان های شراب به طور فشرده بیان می كنیم:

۱. اثر الكل در عمر انسان: یكی از دانشمندان مشهور غرب اظهار می دارد كه هرگاه از جوانان ۲۱ ساله تا ۲۳ ساله معتاد به مشروبات الكلی، ۵۱ نفر بمیرند، در مقابل از جوان های غیر معتاد، ۱۰ نفر هم تلف نمی شوند. دانشمند مشهور دیگری ثابت كرده است كه جوان های ۲۰ ساله، كه انتظار می روند پنجاه سال عمر كنند در اثر نوشیدن الكل، بیشتر از ۳۵ سال عمر نمی كنند.

۲. اثر الكل در نسل بشر: دانشمندان به تجربه ثابت كرده اند، كسی كه در حین انعقاد نطفه مست است، ۳۵ درصد از عوارض الكلیسم حاد را به فرزند خود منتقل می كند و اگر زن و مرد هر دو مست باشند، صد در صد عوارض حاد در بچه ظاهر می شود، براساس آماری كه در این زمینه وجود دارد، كودكانی كه زودتر از وقت طبیعی به دنیا آمده اند، از پدران و مادران الكلی ۴۵ درصد و از مادران الكلی ۳۱ درصد و از پدران الكلی ۱۷ درصد بوده اند. كودكانی كه هنگام تولد توانایی زندگی را ندارند، از پدران الكلی ۶ درصد و از مادران الكلی ۴۵ درصد و نیز كودكانی كه فاقد نیروی كافی عقلایی و روحی بوده اند، از مادران الكلی ۷۵ درصد و از پدران الكلی نیز ۷۵ درصد بوده است.

۳. اثر الكل در اخلاق: در شخص الكلی عاطفه خانوادگی و محبت نسبت به زن و فرزند ضعیف می شود، به طوری كه مكرر دیده شده كه پدرانی، فرزندان خود را با دست خود كشته اند.

۴. زیان های اجتماعی الكل: طبق آماری كه «انیستتوی» پزشكی قانونی شهر «نیون» در ۱۹۶۱ تهیه نموده است، جرایم اجتماعی الكلیست ها از این قرار است: مرتكبین قتل های عمومی ۵۰ درصد. ضرب و جرح ها در اثر نوشیدن الكل ۸:۷۷ درصد. سرقت های مربوط به الكلیست ها ۵:۸۸ درصد. جرایم جنسی مربوط به الكلیست ها ۸:۸۸ درصد می باشد. این آمار نشان می دهد كه اكثریت قاطع جنایات و جرایم بزرگ در حال مستی روی می دهد.

خلاصه ضررهای شراب آن قدر زیاد است كه به گفته یكی از دانشمندان اگر دولت ها ضمانت كند درب نیمی از میخانه ها را ببندند، می توان ضمانت كرد كه از نیمی از بیمارستان ها و تیمارستان ها بی نیاز شویم».(۵) به خاطر همین آثار منفی و خانمانسوز شراب خواری است كه اسلام نوشیدن شراب را اگر چه یك قطره و برای چشیدن باشدتحریم كرده است.اگر كسی اندكی انصاف داشته باشد و تنها به عوارض ظاهری میگساری در جوامع مختلف بپردازد، حكمت بالغه این حكم الهی را از صمیم دل تأیید خواهد كرد. به ویژه در زمان حاضر چرا كه در این زمان به جهت زندگی ماشینی و سرعت برقراری عقل و اعتدال ضرورت بیشتری دارد، چنان كه امروزه در بسیاری از كشورها برای صاحبان مشاغل حساس میگساری ممنوع است.

پی نوشتها

۱. وَ مِنَ الثَّمَراتِ اَلنَّخیلُ وَ الْاَعْنابُ تَتَّخِذُونَ مِنْهُ سُكْراً وَ رِزْقاً حَسَناً.

۲. جمعی از نویسندگان، زیرنظرآیت الله مكارم شیرازی، تفسیر نمونه، ج۲، انتشارات دارالكتب الاسلامیه، ص۷۳.

۳. الطوسی، محمد بن حسن، تهذیب الأحکام، ج۹، ص۱۰۲.

۴. همان.

۵. مكارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج ۲، ص ۷۴، تهران، دارالكتب، چاپ پانزدهم، ۱۳۶۲.

 

Copyright 1999-2017 All rights are reserved to Aalulbayt Global Information Center